Bố Thắng phát hiện ung thư trung thất vào cuối năm 2019 sau một trận ho kéo dài. Bố điều trị ở Bệnh viện K Tân Triều và được chăm sóc cuối đời tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên. Bố mất sau khoảng 15 tháng kiên cường chiến đấu với bệnh tật và một vài biến cố gia đình khác. Ở đây, tôi kể lại một vài lát cắt trong hành trình của bố, dưới góc nhìn của một người đồng hành và hỗ trợ chăm sóc những ngày bố ở viện. Nếu ai đó ngoài kia thấy mình trong câu chuyện của bố và tôi, tôi mong bạn có được tiếp thêm một chút ý chí, và một chút dịu dàng, để bước tiếp.

“Cuộc chiến” không báo trước

Bố Thắng nhập ngũ ngày 26/6/1977. Tôi biết điều đó trong một lần thấy bố xếp lại đống giấy tờ cũ. Tôi cầm lên quyển sổ nhỏ. Giấy bên trong đã ngả vàng. Tấm bìa hồng nhòe dòng chữ Lý lịch quân nhân.

Những tưởng sau rất nhiều cuộc trinh chiến trên đường đời, bố sẽ được sống đúng vai “cựu chiến binh”, về vườn trồng rau và câu cá, bật VTV2 xem Thế giới động vật. Thì ở tuổi 62, bố Thắng đã trở lại là một chiến binh trên cuộc chiến có phần bất ngờ mang tên ung thư.

Khi mọi thứ chưa kịp gọi tên

Sau một đợt ho kéo dài bất thường, bố tôi đi khám ở khoa Ung bướu của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Ninh Bình. Lúc đó, bố giấu không cho tôi biết. Chỉ tới khi bác sĩ nghi ngờ và yêu cầu nằm viện theo dõi, tôi mới được người nhà ở quê báo tin.

Tôi vẫn nhớ lúc đi trong hành lang khoa khám bệnh. Đi bên tôi, bố Thắng trong bộ quần áo bệnh nhân màu xanh, nói câu gì đó đầy tủi thân khi nhắc tới bà và bác tôi – mẹ và chị gái của bố. Lần đầu tiên, tôi thấy người bố gan dạ của tôi, như một đứa trẻ, bật khóc, dù giây sau, bố nhanh chóng lấy tay áo quệt ngang. Dường như, còn nhiều việc dang dở mà bố muốn làm. Tôi đã tự hỏi, lúc đó, liệu bố đã linh tính được điều gì?

“Ngồi, nằm, và chờ đợi. Trong viện, chỉ có làm mấy việc đấy!”, bác giường bên nói.

Ngồi không cũng chán, tôi lấy cuốn sổ và cái bút bi trong túi, dúi vào tay bố, “Bố vẽ cho con con ngựa như ngày xưa đi!”. Bố không nói, cầm lấy cái bút, bắt đầu vẽ. Ngựa, vịt, chồn và cả lợn rừng nữa. Cứ như quay ngược thời gian về hồi tôi còn bé. Mỗi lần ra quầy thuốc của bố chơi, tôi hay đòi bố cắt bìa hộp thuốc và lấy mặt sau vẽ mấy con vật. Có điều, cỗ máy thời gian lần này lại là chiếc giường sắt ở viện.

Sau mấy ngày nằm ở viện tỉnh, bố được chuyển lên tuyến trên để sinh thiết tế bào. Tiếp tục một tháng đi đi về về Ninh Bình – Hà Nội thăm khám, đợi chờ. Ròng rã.

Ngày đợi kết quả đã đến. Tôi vào phòng khám nghe hội chẩn. Bố đứng ngoài đợi. Bác sĩ nhìn kết quả chiếu chụp của bố tôi, lắc đầu: ung thư giai đoạn 4 và nói điều gì đó. Tôi không chắc mình nhớ được, chỉ thấy trong đầu nhập nhòe.

Chỉ cần đi thêm vài mét, sau cánh cửa, tôi biết bố đang thấp thỏm chờ tôi. Với thời gian ít ỏi, tôi cố kìm nén mớ cảm xúc hỗn độn để bước ra tỉnh bơ. Tôi bảo bố rằng giờ bố con tôi sẽ cần lên khoa Nội - Nhi làm thủ tục nhập viện.

Xong xuôi, hai bố con đi xuống lấy xe. Bố đợi ngoài cổng, còn tôi vào lấy một mình. May sao trời chập choạng tối, và xe máy của tôi để sâu tít. Bước thật nhanh, tôi đứng ở góc nhà xe, khóc òa. Thấy bao bàng hoàng và đau nhói trong lồng ngực ùa ra.

Một hồi, tôi lau nước mắt. Ngắm mình trong gương chiếu hậu, tôi chờ đôi mắt đỏ hoe dịu xuống rồi mới ra đón bố. Suốt hơn chục cây số hôm đó, tôi chở bố từ Tân Triều về Hoàng Hoa Thám. Chúng tôi cứ thế, vun vút đi, lặng yên không nói câu nào.

Gia đình chưa lần nào nói thẳng với bố Thắng về hội chẩn kia. Thú thật, tôi cũng không biết thời gian đầu bố đoán được mình mắc ung thư giai đoạn cuối không. Có lúc, tôi nghĩ, bố làm trong ngành dược hơn 30 năm, chắc bố đoán được thôi. Có lúc sự lạc quan của bố lại khiến tôi thấy không chắc. Giờ nghĩ lại, việc nén cảm xúc trong ngày nhận kết quả ở viện vẫn là lần ngộp thở nhất đối với tôi.

Chiến binh đầu trọc

Sau lần hóa trị đầu tiên, ngày nào bố cũng rờ lên đầu xem tóc còn hay không. Sáng đó, tôi chào bố lên đường ra Hà Nội, thấy tóc bố vẫn rậm rì. Thế mà đến tối, bố gọi. Tôi thấy tóc bố rụng sạch, chỉ còn lơ thơ mấy sợi.

Lại nói, bố Thắng khá là điệu, ngày nào cũng soi gương, nghía qua nghía lại. Dạo trước, mỗi sáng rửa mặt mũi xong, bố còn chải cả lông mày nữa.

Có lần về quê, thấy bố có tóc mới, tôi suýt xoa khen.

“Chuyện, tóc Lại Văn Sâm lại chả đẹp!”, bố đáp. Thì ra bố xem Ai là triệu phú, rồi ra hiệu bảo chú thợ cắt cho đầu giống bác Lại Văn Sâm. Giờ thì tóc không còn, lông mày, lông mi cũng rụng gần hết.

Đợt sau đó quay lại nằm viện, bố đội suốt cái “mũ nhà thơ” tôi mua. Có lẽ cái đầu trọc vẫn là một sự đột ngột và ngượng ngùng. Có lần, một bác bị ung thư vòm họng gặp bố ngang đường, không nói được, bác viết mẩu giấy hỏi bố mua cái mũ ở đâu.

Thế rồi, từ lúc nào bố Thắng lại mê tít cái đầu trọc kia, còn tự nhận mình “đẹp trai” hơn. Bác Quang ở giường bên thi thoảng còn gọi điện cho bố. Hai người đàn ông “khoe” nhau cái đầu trọc của mình.

Tháng 12, thêm một đợt bố không được khỏe. Tóc bố mọc lại, nhưng bạc phơ. Hôm đó tớ với bố đi ăn bánh cuốn, một bác già ở quán đùa hỏi “Cụ đã 90 chưa?”. Thấy bố cứ nghĩ ngợi vì câu nói đó, tôi bảo để tôi nhuộm tóc đen cho bố “đẹp giai” ăn Tết.

“Kệ cha, để trắng cho giống ông Nguyễn Phú Trọng”. Ôi, bố!

Đâu đâu cũng có đồng chí

Quả thực, ở viện, giữa cái nơi đầy mùi bệnh, mùi ốm, tôi đã có rất nhiều trải nghiệm và ký ức đáng nhớ.

Có một vài thứ “đặc sản” khi ở viện thế này.

Đâu cũng có thể là chỗ ngủ. Tôi nhớ mình đã nằm ở dãy ghế trước phòng khám, nằm dưới đất chỗ gầm cầu thang, lấy áo chống nắng làm gối, ngủ trong một phòng trọ chỉ rộng đúng bằng sải tay. Tôi cũng nằm vắt đầu đuôi trên giường bệnh của bố, nằm ra sàn, trên tấm lót xốp hình thù trẻ con mua ngoài cổng việc. Trông tạm bợ thôi, chứ ngủ ngon lành.

Tôi vẫn nhớ cái cảm giác đứng ở tầng cao, nhìn xuống khoảng sân. Người bệnh, người nhà, người nằm, người ngồi ở ghế đá, ở mép đá vườn hoa, người đi bộ lững thững. Giữa những lúc nằm đợi truyền, đợi xạ, đợi kết quả, việc được đi ra ngoài trời, hít thở, dù cũng giữa biển người, quả là quý giá.

Người ta hay nói đi viện, chỗ đông người, cẩn thận trộm cắp. Nhưng ít ai nói, đấy cũng là nơi có những sự thân tình ấm lòng vô cùng. Vì điều trị theo phác đồ, nên sau mỗi đợt nằm viện, chúng tôi lại có thêm những người bạn. Họ là bệnh nhân, là người nhà đi chăm. Tôi nhớ mỗi lần ai đó trong phòng được ra viện. Cái khoảnh khắc họ bước ra khỏi nhà vệ sinh, trong bộ quần áo ngày thường thay vì bộ đồ xanh bệnh nhân. Cả phòng lại tíu tít “Nhìn thế này, ai bảo bệnh nhân nhỉ?” Rồi họ trao nhau những lời chúc, và hẹn ngày gặp lại.

Nhật ký của bố

Hồi đầu mới nằm viện K, ngồi đợi dài ở trước căng-tin, tôi gợi ý bố Thắng viết ghi chú trong điện thoại về trải nghiệm và quan sát ở viện, để bố đỡ chán và lưu lại kỷ niệm. Tôi hướng dẫn bố ghi note trong điện thoại.

Cứ thế, bố mò mẫm mổ cò. Thi thoảng lại chìa chiếc điện thoại trước mặt tôi, “Này, mày lưu cho bố!”.

Loanh quanh tuổi 60, bố tôi đã học dùng máy tính và smartphone. Cặm cụi và háo hức. Hình ảnh của bố làm tôi nhớ đến cụ bà Hong Young-nyeo, người tự học bảng chữ cái Hàn Quốc khi bước qua tuổi 70 và bắt đầu viết nhật ký trong suốt mười năm. Trong một đoạn nhật ký có tên “Chữ viết của tôi”, bà viết:

Các trang nhật ký của bố cũng giống của bà, chi chít những lỗi chính tả. Bố tự đặt tên thể loại cho bài viết. Bài là “Ký sự”, bài thì “Xã luận”, bài là “Nhật ký”. Có bài bố kể về lịch trình một ngày trong viện của bố, có bài thì bố viết về một chủ đề gì đó. Có một bố dịu dàng khi kể về các em bé, một bố với giọng văn đầy kịch tính khi mô tả về ung thư, một bố đầy tính tuyên giáo khi nói về mối quan hệ của ô nhiễm môi trường và sức khỏe, một bố có phần cứng nhắc và đâu đó vẫn bất mãn chế độ khi kể về những biến cố của đời người, một bố khiêm nhường khi nói lời cảm ơn và một bố bay bổng và buồn cười trong những lời ví von “hai tay mình bị phồng ven, nhìn như con cá quả có chửa”.

Những đợt sau đó, thay vì gõ trên điện thoại, bố “chế” lại quyển vở cũ, ghi ở trang đầu “Nhật ký người bệnh”. Còn trang trí nữa. Bố để thêm cái bút bi và bút xóa Thiên Long, đựng trong cái clear bag, mang theo mỗi lần ra Hà Nội nằm viện.

Nhớ một buổi trưa nọ, tôi gọi điện, hỏi bố đang làm gì. Bố vừa xỉa răng, vừa nhe nhởn “Vừa ăn cơm thịt gà, xong nằm viết mấy cái nhật ký vớ vẩn tí…”. 

Cuộc hành quân cuối cùng

Tôi không ngờ 15 tháng bố điều trị ung thư lại là khoảng thời gian bố con tôi thường xuyên ăn cùng nhau nhất, kể từ ngày tôi rời quê đi học, rồi đi làm.

Tôi nhớ bố Thắng đã háo hức thế nào, đợi tôi ở căng-tin từ hơn 5 giờ sáng, chỉ để “bao” tôi một bát bún cá. Bún ở căng-tin thì chẳng đậm đà, đầy đặn bằng ở đâu, vậy mà hồi đó, hai bố con vẫn ăn ngon và vui lắm. Cả những tối, bố mua ngô luộc và một cái bánh mì, chờ tôi sang viện. Hai bố con sẽ đi dạo một vòng tầng 1 bệnh viện, rồi ngồi xuống dãy ghế nhựa trước phòng khám, vừa ăn vừa nói với nhau những chuyện nhỏ, chuyện to.

Có những lúc tôi nghĩ, nếu không có quãng thời gian đó, có lẽ tôi sẽ không bao giờ biết thêm một phiên bản khác của bố. Vẫn là một cựu chiến binh gan dạ, giỏi xoay xở với đời, nhưng cũng có những lúc rất mong manh, trầm lặng. Mười lăm tháng ấy, tôi đã ở gần bố nhất có thể, mà vẫn có những phần nơi bố tôi không thể chạm tới.

Chỉ có một điều, tôi biết chắc. Rằng trong những ngày ấy, bố đã tha thiết muốn sống. Bố chiến đấu với bệnh tật, nhưng đồng thời, bố cũng có mặt trọn vẹn, trong từng bữa ăn, từng câu chuyện, từng trang nhật ký, và trong những khoảng lặng riêng tư của cuộc đời mình.