“Em vẫn đùa anh sao khéo thế. Núi vợ núi chồng đứng chung đôi…”

Chuyện rằng dưới chân Núi Đôi (Sóc Sơn, Hà Nội) có một “ngôi nhà chung”, nơi sinh hoạt của 119 người phụ nữ: Hợp tác xã phụ nữ đơn thân Tân Minh.

Các bác, các cô, các chị, mỗi người một hoàn cảnh: người chồng mất sớm, người ly hôn, người là mẹ đơn thân, người ở vậy, không lập gia đình.

Năm 2018, nhờ cơ duyên làm trợ lý thực địa cho một chị người Canada, mình biết tới hợp tác xã của các cô và thi thoảng lại về chơi. Mỗi chuyến về Tân Minh là một lần mình có dịp ngồi lại, lắng nghe và cảm nhận gần hơn về cuộc sống của các cô.

Nhớ đoạn, cô Tiếp nhìn ra khoảng không “Thời ấy, con gái lấy chồng như bát nước đổ đi. Lúc đó cô lại còn quá trẻ…” Cô kể nửa đêm hai mẹ con đang nằm thì thấy gió lùa mạnh, rồi chớp. Chạy ra, mới biết cái đốc nhà bị đổ, hai mẹ con đêm đó sợ sập căn nhà đất. Chuyện cô Tần đi xây, đi thu mua đồng nát, đi bán than hay đẩy xe rác, đủ nghề để kiếm từng đồng nuôi con. Chuyện cô Hạt chạy đi trốn mỗi lần có đám đến hỏi, vì nỗi ám ảnh từ cuộc hôn nhân đổ vỡ đã từng.

Năm 2010, dưới sự hỗ trợ của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam và Đại sứ quán Phần Lan, các cô ở HTX đã được tham gia hoạt động tập huấn photovoice và kể chuyện những bức ảnh do tự tay mình chụp tại Triển lãm Chuyện những bà mẹ đơn thân. Mình rất nhớ bức ảnh và câu chuyện của cô Tần:

Những mùa vui “cây nhà lá vườn”

Năm 2019, với một khoản gây quỹ nhỏ từ cộng đồng, mình và vài người bạn đã tổ chức cho các cô vài hoạt động văn nghệ nhân dịp 8/3.

Những người cô, người chị thường ngày đội nón đạp xe hay xạ lúa ngoài đồng hôm đó xúng xính áo dài tân thời. Chỉ có chiếc xe cải tiến chở “dàn loa” và tấm vải xanh cũ làm sân khấu. Không MC chuyên nghiệp, không nhạc sập sình, các cô cầm mic hát chay, vừa hát vừa mắng những chiếc mic tậm tịt rồi cả sân cùng cười. Chương trình văn nghệ cây nhà lá vườn dung dị mà mê li nhất mình từng tham dự.

Tháng 3/2022, tình hình dịch bệnh vẫn có những diễn biến phức tạp, nhưng các cô, các chị vẫn mong lắm “được mặc áo dài”, “được hát”, “được vui”. Và thế là, mấy cô cháu đã nghĩ về một hoạt động quy mô ít người, vừa đảm bảo an toàn trong điều kiện dịch, vừa mang lại cho các chị em một ngày vui.

Vẫn với phương châm mang đến các “món ăn tinh thần”, chúng mình dự định sẽ tổ chức một ngày chụp ảnh chân dung nhân dịp. Trong căn phòng của HTX chỉ có duy nhất một tấm ảnh treo tường từ năm 98, 99, nên là nhắc đến buổi chụp ảnh, cô nào gật gù thích lắm.

Vẻn vẹn có 2 tuần từ ngày lên ý tưởng, gây quỹ và tổ chức, chúng mình biết ơn mọi người đã tin tưởng, góp vui và trao vui tới các cô.

Các cô đã cười, nhiều lắm!

Buổi chụp ảnh hôm nay, cô nào cũng tíu tít. Ai thiếu gì, là chị em lại hô hào, cho nhau mượn từ cái lược, cái búi tóc, đôi dép. Rồi cùng khen nhau, cổ vũ nhau cười thật xinh gái.

Cả buổi, mấy cô cháu cười đến bể bụng. Về nhà xem ảnh, mấy chị em lại cười rung giường vì quá trời sự đáng yêu.

Đoạn xem đến ảnh cô cầm hộp phấn ngắm mình trong gương, ảnh cô thay chiếc giày ba ta sang một đôi giày cao gót mới tinh, rồi ảnh đôi bàn tay "ruộng đồng" đang cầm chiếc lược hồng, mình thấy lòng tràn ngập một nỗi xúc động khó tả.

Hôm mình đi in ảnh, một chị trong nhóm nhắn “Trang có nghĩ đây là bức ảnh đẹp nhất các cô từng có không?”. Mình cũng không biết nữa.

Chỉ thấy mong đến ngày được trao tận tay các cô những tấm ảnh ấy. Để các cô có thêm một lần nhìn mình, không phải trong tất tả mưu sinh, mà trong một dáng hình dịu dàng và rạng rỡ.